ABD Başkanı Donald Trump, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf tarafından imzalanan belge, taraflar arasında yeni bir diplomatik dönemin kapısını araladı.
Reuters tarafından servis edilen bilgilere göre, savaşın sona erdirilmesi amacıyla hazırlanan mutabakat zaptı taraflar arasında kabul edilirken, resmi imza töreninin 19 Haziran Cuma günü gerçekleştirileceği bildirildi. Sürecin tamamlanmasıyla birlikte bölgesel güvenlik dengelerinde önemli değişiklikler yaşanması bekleniyor.
Hürmüz Boğazı'nda Trafik Yeniden Artacak
ABD'li üst düzey yetkililer, anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin kademeli olarak artırılacağını açıkladı. Çatışmalar nedeniyle zaman zaman aksayan petrol sevkiyatlarının da normalleşmesi hedefleniyor.
Yetkililer, mutabakat zaptının ABD tarafında Başkan Donald Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance tarafından, İran tarafında ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf tarafından imzalandığını doğruladı.
Washington'dan İran'a İş Birliği Mesajı
Anlaşmaya ilişkin değerlendirmelerde bulunan ABD'li bir yetkili, mutabakatın gelecekteki ilişkilerin temel çerçevesini oluşturacağını söyledi.
Yetkili açıklamasında, İran'ın nükleer programına ilişkin şeffaflık göstermesi, nükleer silah üretmediğinin uluslararası mekanizmalarla doğrulanması ve bölgedeki radikal gruplara yönelik finansman faaliyetlerinden uzak durması halinde dünya ekonomisine daha güçlü şekilde entegre olabileceğini belirtti.
Aynı yetkili, anlaşmanın yalnızca askeri çatışmaları sona erdirmeyi değil, uzun vadeli diplomatik ilişkilerin önünü açmayı amaçladığını da vurguladı.
Pakistan Arabuluculuğunda Barış Anlaşması
Sürecin en önemli aktörlerinden biri olan Pakistan, tarafların uzlaşmasında kritik rol oynadı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 15 Haziran gecesi yaptığı açıklamada, 28 Şubat'tan bu yana savaş halinde bulunan ABD ve İran'ın kapsamlı bir barış anlaşmasına vardığını duyurdu.
Şerif, "İslamabad Mutabakatı" olarak adlandırılan anlaşmanın hem Washington hem de Tahran tarafından teyit edildiğini açıkladı.
Pakistan Başbakanı'nın verdiği bilgilere göre taraflar, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde yürütülen askeri operasyonların derhal ve kalıcı biçimde durdurulması konusunda mutabakata vardı. Anlaşmanın resmi imzalarının ise 19 Haziran'da İsviçre'de atılacağı belirtildi.
Bölgesel Arabuluculara Teşekkür
Şahbaz Şerif, anlaşmanın duyurulmasının ardından yaptığı açıklamada, diplomatik çözüm arayışlarına bağlılık gösterdikleri için ABD ve İran yönetimlerine teşekkür etti.
Şerif ayrıca, süreç boyunca yürütülen diplomatik temaslara katkı sağlayan Türkiye, Suudi Arabistan ve Katar'ın da barış görüşmelerinde önemli rol oynadığını ifade etti.
Uzmanlar, söz konusu ülkelerin yürüttüğü yoğun diplomatik girişimlerin tarafların müzakere masasında kalmasına yardımcı olduğunu değerlendiriyor.
Trump'tan Dikkat Çeken Mesaj
ABD Başkanı Donald Trump da sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada anlaşmanın tamamlandığını duyurdu.
Trump paylaşımında, "Herkese tebrikler" ifadelerini kullanırken, Hürmüz Boğazı'nın yeniden serbest şekilde uluslararası ticarete açılmasını ve ABD donanmasının uyguladığı ablukanın kaldırılmasını onayladığını açıkladı.
Trump, paylaşımında küresel enerji piyasalarına gönderme yaparak, dünya ticaretinin önündeki engellerin kalktığını ve petrol akışının yeniden hız kazanacağını belirtti.
Bu açıklamanın ardından uluslararası enerji piyasalarında dikkatler Hürmüz Boğazı'na çevrildi.
İran'dan 60 Günlük Müzakere Takvimi
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ise mutabakat metninin resmi imza töreninden önce kamuoyuyla paylaşılacağını açıkladı.
Garibabadi'nin verdiği bilgilere göre, iki ülke heyetlerinin liderleri anlaşmanın uygulanmasına ilişkin ayrıntıları belirlemek amacıyla yeni görüşmeler gerçekleştirecek.
İranlı yetkili, ABD'nin savaşı sona erdirme, ekonomik ablukayı kaldırma ve dondurulan varlıkların serbest bırakılması yönündeki taahhütlerinin doğrulanacağını söyledi.
Anlaşma kapsamında öngörülen 60 günlük süreç boyunca yaptırımların kaldırılması, İran'ın nükleer programına ilişkin düzenlemeler ve ekonomik kalkınma mekanizmalarının oluşturulması gibi başlıklar ele alınacak.
Tahran yönetimi, bu görüşmelerin başarısının ABD'nin verdiği sözleri yerine getirmesine bağlı olduğunu vurguluyor.
İsrail'den Sert Tepkiler
Anlaşmaya yönelik ilk sert tepkiler İsrail'den geldi.
İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, ABD ile İran arasında varılan mutabakatın İsrail açısından bağlayıcı olmadığını savundu. Ben-Gvir, İsrail'in kendi güvenlik politikalarını bağımsız şekilde belirlemeye devam edeceğini ifade etti.
Öte yandan İsrail basınında yer alan haberlerde, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun ABD Başkanı Trump ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde özellikle Lübnan'a ilişkin maddelere itiraz ettiği öne sürüldü.
İsrailli yetkililere dayandırılan haberlerde, Tel Aviv yönetiminin bölgedeki askeri faaliyetlerini sürdürme eğiliminde olduğu aktarıldı.