Karar, bölgede zaten yüksek seyreden gerilimi daha da artırırken, küresel enerji piyasalarında yeni bir kriz endişesi yarattı. İran Silahlı Kuvvetleri bünyesinde faaliyet gösteren ve savaş sürecini yöneten Hatemu’l Enbiya Merkez Karargahı tarafından yapılan açıklamada, ABD’nin anlaşma hükümlerine sadık kalmadığı belirtildi. Açıklamada ayrıca İsrail’in Lübnan’ın güneyinden çekilmediği ve saldırılarını sürdürdüğü ifade edildi.
Hürmüz Boğazı Küresel Ticaret İçin Hayati Öneme Sahip
İran’ın kapatma tehdidinde bulunduğu Hürmüz Boğazı, dünya petrol taşımacılığının en önemli güzergâhlarından biri olarak kabul ediliyor. Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan boğaz üzerinden günlük milyonlarca varil petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatı gerçekleştiriliyor.
Uzmanlar, boğazın kapanmasının sadece Orta Doğu’yu değil, Avrupa’dan Asya’ya kadar geniş bir coğrafyada enerji fiyatlarını doğrudan etkileyebileceğini belirtiyor.
ABD Ve İran Arasında “İslamabad Mutabakatı” İmzalanmıştı
ABD ile İran arasında haftalardır süren gerilimin ardından, 15 Haziran’da Pakistan’ın arabuluculuğunda ateşkes ve barış anlaşmasına varıldığı duyurulmuştu. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 28 Şubat’tan bu yana çatışma halinde bulunan iki ülkenin anlaşmaya ulaştığını açıklamıştı.
“İslamabad Mutabakatı” adı verilen anlaşmanın hem Washington hem de Tahran tarafından doğrulandığı bildirilmişti. Şerif, tarafların Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak durdurmayı kabul ettiğini söylemişti.
Anlaşmanın resmi imzalarının 19 Haziran’da İsviçre’de atılması planlanıyordu. Ancak İsviçre makamları daha sonra toplantının iptal edildiğini açıkladı. Programın neden iptal edildiğine ilişkin net bir açıklama yapılmadı.
Trump Ve Pezeşkiyan Ayrı Ayrı İmza Attı
ABD Başkanı Donald Trump, 18 Haziran’da Fransa’daki Versay Sarayı’nda düzenlenen törende anlaşmayı imzalarken, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da aynı saatlerde Tahran’daki ofisinde mutabakat zaptına imza attı.
Trump, anlaşmanın tamamlandığını Truth Social hesabından yaptığı açıklamayla duyurmuş ve “Herkese tebrikler” ifadelerini kullanmıştı. Trump paylaşımında, Hürmüz Boğazı’nın serbest geçişe açılmasını ve ABD donanmasının uyguladığı ablukanın kaldırılmasını desteklediğini belirtmişti.
ABD Başkanı ayrıca, “Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın” sözleriyle anlaşmanın ekonomik etkilerine dikkat çekmişti.
İsrail’den Anlaşmaya Tepki Geldi
Anlaşmaya en sert tepki ise İsrail hükümetinden geldi. İsrail’in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, “Trump’ın anlaşması bizi bağlamaz. İsrail, ABD’nin bir sömürgesi değil” ifadelerini kullandı.
İsrail basınında yer alan haberlere göre Başbakan Binyamin Netanyahu’nun da Trump’a telefon görüşmesinde Lübnan’a ilişkin maddeleri kabul etmediklerini söylediği öne sürüldü. Yedioth Ahronot gazetesi, Netanyahu’nun “Lübnan’a ilişkin maddeler bizi bağlamaz, saldırılara devam edeceğiz” dediğini yazdı. Haberde, iddiaların ismi açıklanmayan İsrailli yetkililere dayandırıldığı belirtildi.
İsviçre’deki Süreç Belirsizliğini Koruyor
Tarafların 19 Haziran’da İsviçre’de gerçekleştirmesi planlanan resmi teknik görüşmelerin iptal edilmesi, anlaşmanın geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı. Diplomatik kaynaklar, taraflar arasında özellikle Lübnan maddeleri konusunda ciddi görüş ayrılıkları bulunduğunu değerlendiriyor.
Öte yandan ABD ve İran’ın anlaşma öncesinde 10-11 Haziran tarihlerinde karşılıklı saldırılar düzenlediği ve bölgede tansiyonun son derece yükseldiği biliniyor.
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma yönündeki açıklamasının ardından gözler şimdi Washington yönetiminin vereceği yanıta çevrildi. Uluslararası toplum ise olası bir enerji ve güvenlik krizinin önlenmesi için taraflara itidal çağrısı yapıyor.
